SadoqatCorpus.uz — o'zbek tilida “sadoqat” konseptining yozma manbalardagi lisoniy voqelanishini tizimli o'rganishga mo'ljallangan annotatsiyalangan lingvistik elektron korpus.

Korpus “sadoqat” konseptining asosiy leksik voqelanishlarini — vafo, sodiq, sidq, fido va ularning hosilalarini qamrab oladi.

Korpus turli tarixiy davrlarga mansub yozma manbalardan ajratib olingan kontekstlarni yagona elektron bazada jamlaydi. Unda “sadoqat” konsepti bilan semantik jihatdan bog'liq leksik birliklarning real matnlardagi qo'llanishlari muallif, asar, davr va lemma kabi metama'lumotlar bilan birgalikda tizimlashtiriladi.

Korpusning asosiy maqsadi “sadoqat” konseptining o'zbek tilidagi leksik-semantik xususiyatlari, kontekstual qo'llanishlari va tarixiy taraqqiyotini empirik til materiali asosida kuzatish va tahlil qilish uchun elektron tadqiqot muhiti yaratishdan iborat.

SadoqatCorpus.uz foydalanuvchiga korpus materiallarini lemma, muallif, asar, davr va matn tarkibidagi birliklar bo'yicha qidirish, filtrlash hamda alohida kontekstlarni ularning manba ma'lumotlari bilan birgalikda ko'rib chiqish imkonini beradi.

Korpus filologiya, leksikologiya, semantika, konseptologiya, korpus lingvistikasi va o'zbek tilining tarixiy taraqqiyotiga oid tadqiqotlarda qo'shimcha empirik manba sifatida foydalanishga mo'ljallangan.

SadoqatCorpus.uz yangi manbalar va kontekstlar bilan bosqichma-bosqich boyitib boriladigan dinamik elektron resursdir. Korpus tarkibi kengaygani sari undagi statistik va qidiruv ma'lumotlari ham yangilanib boradi.

Korpus tarkibi

Korpus manbalari

Korpusning dastlabki bazasi o'zbek yozma merosining turli davrlariga mansub mualliflar asarlaridan ajratib olingan kontekstlardan tashkil topgan. Korpus yangi manbalar bilan muntazam ravishda kengaytirib boriladi.

Hamza Hakimzoda Niyoziy

111

To'la asarlar to'plami. 1-tom.1988-yil
Turkiy adabiyot durdonalari. Muqimiy. Furqat. Hamza 11-jild2022-yil
To'la asarlar to'plami. 2-tom.1988-yil
To'la asarlar to'plami. 4-tom.1988-yil
To'la asarlar to'plami. 3-tom.1988-yil
To'la asarlar to'plami. 5-tom.1988-yil

Alisher Navoiy

105

Mukammal asarlar to'plami. 20 tomlik. 8-tom. Farhod va Shirin1991-yil
Mukammal asarlar to'plami. 20 tomlik. 9-tom. Layli va Majnun1992-yil
Mukammal asarlar to'plami. 20 tomlik. 7-tom. Hayrat-ul abror1991-yil
G'aroyib us-sig'ar1978-yil
Qaro ko'zum. G'azallar1988-yil
Badoe ul vasat1990-yil
Xazoinul maoniy. Navodir ush-shabob1989-yil

Oybek

Navoiy2004-yil
Quyosh qoraymas1977-yil
Mukammal asarlar to'plami. 4-tom1976-yil
Qutlug' qon1969-yil
Mukammal asarlar to'plami. 2-tom1975-yil
Mukammal asarlar to'plami. 3-tom1976-yil
Sozim1980-yil
Mukammal asarlar to'plami. 1-tom1975-yil

Ogahiy

Turkiy adabiyot durdonalari. Ogahiy 9-jild2022-yil
Ogahiy2022-yil

Furqat

Turkiy adabiyot durdonalari. Muqimiy. Furqat. Hamza 11-jild2022-yil

Abdulla Qodiriy

O'tkan kunlar2004-yil
Mehrobdan chayon2004-yil

Nodira

Nodira she'riyatidan1979-yil
Turkiy adabiyot durdonalari. Uvaysiy. Nodira 10-jild2022-yil
Asarlar. 1-jild.1968-yil

Mashrab

Agar oshiqligim aytsam2004-yil
Mashrab. So'fi Olloyor2022-yil

Abdulla Avloniy

Tanlangan asarlar. 2-jild.2006-yil
Tanlangan asarlar. 1-jild.2009-yil

Zahiriddin Muhammad Bobur

Zahiriddin Muhammad Bobur. Nazm durdonalari1995-yil
Bobur devoni2004-yil

O'tkir Hoshimov

Nur borki, soya bor1977-yil
Ikki eshik orasi2016-yil
Ikki karra ikki besh2007-yil
Bahor qaytmaydi2016-yil

Xoja Ahmad Yassaviy

Devoni hikmat2004-yil

Abdurauf Fitrat

Tanlangan asarlar. 5-jild.2010-yil
Tanlangan asarlar. 3-jild.2000-yil
Tanlangan asarlar. 4-jild.2006-yil
Tanlangan asarlar. 1-jild.2000-yil
Tanlangan asarlar. 2-jild.2000-yil

Muqimiy

Turkiy adabiyot durdonalari. Muqimiy. Furqat. Hamza 11-jild2022-yil

Nosiruddin Rabg'uziy

Qissasi Rabg'uziy 2-kitob1991-yil
Qissasi Rabg'uziy 1-kitob1990-yil

Sayfi Saroyi

She'rlar. Guliston1968-yil

So'fi Olloyor

Mashrab. So'fi Olloyor2022-yil
Sabotul ojiziyn1991-yil

Uvaysiy

Turkiy adabiyot durdonalari. Uvaysiy. Nodira 10-jild2022-yil

Lutfiy

Lutfiy2020-yil

Abdulhamid Cho'lpon

Kecha va kunduz2000-yil
Adabiyot nadir1994-yil

Abdulla Qahhor

Asarlar. 2-jild. Qo'shchinor chiroqlari1987-yil

Xorazmiy

Muhabbatnoma1971-yil

Komil Xorazmiy

Tanlangan she'rlar1961-yil

Muhammad Rahimxon Feruz

Ne bo'ldi, yorim kelmadi1991-yil

Mahmudxo'ja Behbudiy

Tanlangan asarlar1999-yil

Huvaydo

Devon2007-yil

Metodologiya

Korpusni shakllantirish tamoyillari

SadoqatCorpus.uz o'zbek tilida “sadoqat” konseptining yozma manbalardagi leksik-semantik va kontekstual voqelanishini tizimli ravishda jamlash, tasniflash va tadqiq etishga mo'ljallangan annotatsiyalangan elektron korpusdir. Korpus materiali turli tarixiy davrlarga mansub badiiy, diniy-ma'rifiy, publitsistik va boshqa yozma manbalardan ajratib olingan kontekstlar asosida shakllantiriladi.

Materiallarni tanlash mezonlari

Korpusga “sadoqat” konsepti bilan semantik jihatdan bog'liq bo'lgan leksik birliklar ishtirok etgan kontekstlar kiritiladi. Bunda sadoqat, sodiq, sodiqlik, vafo, vafodor, vafodorlik, fidoyi, fidoyilik, fidokor, fidokorlik, sidq, sidqidil, sidqidillik kabi birliklar va ularning matnda uchragan shakllari asosiy qidiruv birliklari sifatida olinadi.

Kontekst korpusga faqat o'rganilayotgan birlikning ma'nosi va qo'llanish xususiyatini aniqlash uchun yetarli bo'lgan hajmda kiritiladi. Bir xil manbada aynan takrorlangan kontekstlar alohida birlik sifatida qayta kiritilmaydi.

Lemmalash tamoyili

Matnda uchragan leksik shakllar ularning asosiy lug'aviy shakliga biriktiriladi. Masalan, sodiqning, sodiqqa, sodiqlar kabi shakllar sodiq lemmasi ostida, vafodorlikni, vafodorligi shakllari esa vafodorlik lemmasi ostida qayd etiladi. Shu bilan birga, kontekstning asl matndagi ko'rinishi o'zgartirilmasdan saqlanadi.

Kontekst va manba ma'lumotlari

Har bir korpus birligi imkon qadar quyidagi ma'lumotlar bilan birga qayd etiladi:

lemma
kontekst
muallif
asar yoki manba nomi
nashr yili yoki manbaning davri
sahifa yoki manba identifikatori
zarur hollarda kollokatsion birikma

Bu ma'lumotlar korpus materialini muallif, asar, davr va leksik birliklar bo'yicha qidirish hamda taqqoslash imkonini beradi.

Davrlashtirish

Korpus materiallari manbaning yaratilish yoki muallifning ijod davridan kelib chiqib tarixiy bosqichlar bo'yicha tasniflanadi. Davrlashtirishda barcha yozuvlarga bir xil mezon qo'llanadi. Tarixiy matnlarning sanasi aniq bo'lmagan hollarda manbashunoslik va adabiyotshunoslikda qabul qilingan davriy tavsiflardan foydalaniladi.

Annotatsiya tamoyillari

Annotatsiya oldindan belgilangan yagona mezonlar asosida amalga oshiriladi. Lemma, muallif nomi, asar, davr va boshqa metama'lumotlar korpus bo'ylab bir xil shaklda kiritiladi. Asl matnning grafik va imloviy xususiyatlari imkon qadar saqlanadi; zarur normallashtirishlar esa qidiruv va tasniflash maqsadida alohida metadata darajasida amalga oshiriladi.

Korpusning ochiq va rivojlanuvchi xususiyati

SadoqatCorpus.uz yopiq hajmdagi statik baza sifatida emas, yangi manbalar va kontekstlar bilan bosqichma-bosqich kengayib boruvchi tadqiqot resursi sifatida shakllantiriladi. Korpus tarkibidagi statistik ko'rsatkichlar bazaga yangi materiallar qo'shilishi bilan yangilanib boradi.

Biz haqimizda

Loyiha jamoasi

Loyiha muallifi

Umurzaqova Aziza Baxtiyor qizi

Navoiy davlat universiteti tayanch doktoranti

SadoqatCorpus.uz o'zbek tilida “sadoqat” konseptining leksik-semantik, kontekstual va tarixiy voqelanishini yozma manbalar asosida tizimli o'rganishga yo'naltirilgan elektron ilmiy resursdir.

Korpusning ilmiy konsepsiyasini ishlab chiqish, tadqiqot yo'nalishini belgilash, manbalarni tanlash, korpusga kiritiladigan leksik birliklar doirasini aniqlash, kontekstlarni yig'ish va saralash, lemmalash hamda annotatsiya mezonlarini ishlab chiqish korpus yaratuvchisi tomonidan amalga oshirilgan.

Korpus materiallari turli tarixiy davrlarga mansub yozma manbalar asosida shakllantirilib, “sadoqat” konsepti bilan semantik jihatdan bog'liq birliklarning kontekstual qo'llanishlari muallif, asar, davr, lemma va bibliografik ma'lumotlar bilan birgalikda tizimlashtiriladi.

Ilmiy rahbar

Yuldashev Farrux Haqberdiyevich

Filologiya fanlari doktori, professor

Korpusning ilmiy-metodologik yo'nalishi dissertatsiya tadqiqotining umumiy konsepsiyasi doirasida ilmiy rahbar tavsiyalari va maslahatlari asosida takomillashtirib boriladi. Ilmiy rahbar tadqiqotning nazariy asoslari, tahlil mezonlari va ilmiy yondashuvlarini shakllantirish jarayonida ilmiy maslahat va metodologik yo'naltirishni amalga oshiradi.

SadoqatCorpus.uz yangi manbalar, kontekstlar va annotatsion ma'lumotlar bilan bosqichma-bosqich kengaytirib boriladigan elektron tadqiqot resursi hisoblanadi.

Huquqiy

Foydalanish va iqtibos berish qoidasi

Korpusdagi kontekstlar ilmiy-tadqiqot va ta'lim maqsadlarida erkin foydalanish uchun ochiq. Material asosida tayyorlangan ilmiy ish, maqola yoki tadqiqotda korpusga quyidagi shaklda iqtibos berish so'raladi:

SadoqatCorpus.uz. O'zbek tilidagi “sadoqat” konseptining elektron korpusi [Elektron manba]. URL: sadoqatcorpus.uz (murojaat qilingan sana: ____).

Kontekstlarning asl manbalari (asar, muallif) tegishli holatlarda alohida ko'rsatilishi kerak. Korpus materialini tijorat maqsadida ko'paytirish yoki qayta tarqatishdan oldin loyiha egasi bilan bog'lanish tavsiya etiladi.